WPML not installed and activated.

نگاه تاریخی به مدیریت آب در ایران معاصر

نام مجموعه:‌ تاریخ آب ایران (2)

عنوان گزارش:‌ نگاه تاریخی به مدیریت آب در ایران معاصر

ناشر:‌ تارنمای مدیریت پایدار آب

تهیه و تدوین:‌ سید احمد حسینی

تاریخ انتشار:‌ پاییز 1394

به جهت تنوع شرایط اقلیمی، در ایران می‌توان نظام‌های گوناگون در زمینه تأمین و بهره‌برداری از منابع آب مشاهده نمود. در یک تصویر کلان ایران شامل دو پهنه آبی «کم‌باران و کم‌آب» در مناطق شرق و جنوب شرقی و پهنه آبی «پرباران و پرآب» در مناطق غرب و شمال ایران می‌باشد. این امر سبب گردیده است نظام‌های بهره‌برداری از منابع آب از شیوه‌های متفاوتی برخوردار گردد. در مناطق شرقی به‌دلیل کم‌آبی، نظام‌های آبیاری سنتی گوناگونی ابداع گردیده است که از پیچیدگی‌های بسیاری برخوردار می‌باشد. در مقابل در منطقه غربی کشور به‌جهت فراوانی نسبی آب، شکل و روابط و مسائل مربوط به آبیاری بسیار ساده بوده است. این موضوع سبب شده بود که تنوع بهره‌گیری از شیوه‌های چهارگانه تأمین آب یعنی قنات‌ها، نهرهای آبرسانی، رودخانه‌ها و سدها از پراکندگی قابل توجهی برخوردار باشد. به‌نحوی که غالب شیوه‌های تأمین آب در مناطق غربی از طریق نهرهای آبرسانی،‌ رودخانه‌ها وسدها به‌ انجام می‌رسیده است. جانمایی اکثر سدها و بندها در ایران باستان در مناطق غربی دلالت بر این موضوع دارد. در مقابل تمرکز حدود 78 درصدی قنات‌ها در مناطق شرقی کشور دلالت بر شیوه غالب تأمین آب از طریق قنات در این مناطق می‌کند. این موضوع سبب‌ساز نیاز به شکل‌گیری نظام‌های متفاوتی در امر بهره‌برداری آب در این دو پهنه شده است. بدین‌سان که نظام‌های بهره‌برداری، حقوق مالکیت و نظام مالی (نظام مالی زیرمجموعه‌ای از نظام بهره‌برداری خواهد بود) مرتبط با هریک از پهنه‌های دوگانه شرقی و غربی در کشور از رویه‌های کاملاً متفاوتی پیروی می‌نموده‌اند. نظام‌های بهره‌برداری در حوزه شرق کشور غالباً جمعی، مبتنی بر همیارهای مالی بهره‌برداران و برخوردار از مالکیت‌های خصوصی یا غیردولتی بوده است. ولی در مناطق غربی، عمدتاً بهره‌برداری منفردانه و مبتنی بر سرمایه‌گذاری‌ دولت‌های مرکزی بوده است و لذا همواره مالکیت آب‌های روان اعم از رودها و چشمه‌سارها در اختیار سلاطین و دولت‌های مرکزی بوده است. مع‌الوصف با ورود ایران به دوران مدرن به‌ویژه پس از انقلاب مشروطه، اندرکنش شدید بین این نظام‌های سنتی و چیرگی اندیشه‌های مبتنی بر نظام‌‌های بهره‌برداری دولت‌محور که خاص مناطق غربی کشور بوده است، موجبات بروز پیامدها و آثار نامطلوب توسعه در کلیه جهات اقتصادی، سیاسی و زیست‌محیطی در بخش آب کشور شده است.

درک چرایی این موضوع نیازمند بررسی سیر تاریخی کلیه تحولات مرتبط با آب و نیز بستر اجتماعی آن می‌باشد. از این‌رو در این نوشتار، به بررسی اجمالی سیر تاریخی ارکان سه‌گانه نظام‌ مدیریت در آب کشور شامل: ساختار، نظام مالکیت و عملکرد مالی برنامه‌های توسعه آب پرداخته شده است. امید است با درک سیر تاریخی و ریشه‌یابی شکل‌گیری ساختارهای موجود مدیریت در کشور، بتوان سیاست‌های مناسب برای تغییر و اصلاح نظام مدیریت آب شناسایی و پیشنهاد نمود.

  • نام فایل : نگاه تاریخی به مدیریت آب در ایران معاصر
  • حجم فایل : 1.34 MB
  • تعداد دفعات دانلود : 568
  • نگاه تاریخی به مدیریت آب در ایران معاصر

1392 © تمامی حقوق برای مدیریت پایدار آب محفوظ میباشد.

طراحی سایت توسط 1001وب